Onlangs begeleidde ik een cultuuronderzoek binnen een team in de zorg. Een beschermd wonen locatie waar veel betrokkenheid was, veel hart voor bewoners en tegelijk ook veel gedoe. Er waren afspraken, overleggen en functies. Toch liep de samenwerking niet soepel.

Er was onrust. Irritaties kwamen terug. Afspraken werden niet altijd opgevolgd. Er werd veel over elkaar gesproken en minder met elkaar. Iedereen voelde dat er iets speelde, maar het lukte het team niet goed om daar samen de vinger achter te krijgen.

Juist dan kan een cultuuronderzoek helpend zijn.

Niet als dik rapport. Niet als oordeel van buitenaf. En zeker niet als zoektocht naar wie het goed of fout doet. Een cultuuronderzoek helpt om zichtbaar te maken welke patronen zich herhalen. Wat wordt gezegd? Wat blijft onder tafel? Waar lekt energie weg? En wat is nodig om weer beweging te krijgen?

In onze aanpak starten we vaak met individuele gesprekken. Dat is bewust. In een groep wordt niet altijd alles gezegd. Mensen houden rekening met elkaar, maken hun woorden kleiner of beschermen zichzelf en anderen. In een individueel gesprek ontstaat ruimte om eerlijker te vertellen wat iemand ziet, ervaart en nodig heeft.

Eén gesprek vertelt nooit het hele verhaal. Maar alle gesprekken samen laten patronen zien.

Na de gesprekken maken wij een analyse. We zoeken naar de rode draad. Niet naar een optelsom van meningen, maar naar het bredere teamverhaal. In dit traject werd zichtbaar dat er veel kwaliteit en betrokkenheid aanwezig was. Tegelijkertijd zat het team vast in patronen rond samenwerking, aanspreken, rollen, besluitvorming en onderlinge verwachtingen.

Dat soort patronen zijn zelden van één persoon. Ze ontstaan in het systeem. Iedereen heeft ermee te maken en iedereen draagt er, bewust of onbewust, iets aan bij. Dat maakt het spannend, maar ook kansrijk. Want als het patroon zichtbaar wordt, ontstaat er keuze.

De analyse delen we met de opdrachtgever en daarna met het team. Zorgvuldig, helder en zonder om de hete brij heen te draaien. Vaak herkennen teams veel van wat wordt teruggegeven. Soms geeft dat stilte. Soms opluchting. Soms weerstand. Dat hoort erbij.

Belangrijk is dat de terugkoppeling niet blijft hangen in praten over het team. We gaan er praktisch mee aan het werk. Wat herkennen we? Wat vraagt dit van ons? Welke afspraken zijn nodig? Welke gesprekken moeten nog gevoerd worden? En welke kwaliteiten kunnen we beter benutten?

Cultuur zit niet in woorden op papier. Cultuur zit in gedrag. In wat je doet als het spannend wordt. In wat je laat liggen. In hoe je elkaar aanspreekt. In hoe besluiten worden genomen. In hoe duidelijkheid ontstaat richting bewoners, collega’s en leiding.

Een cultuuronderzoek geeft geen snelle oplossing. Het geeft wel helderheid. En helderheid is vaak precies wat nodig is als een team al langer vastloopt.

Bij Kaag & Partners geloven we dat je pas goed kunt interveniëren als je eerst goed hebt gekeken en geluisterd. Niet alleen naar wat mensen zeggen, maar ook naar wat zich herhaalt in het systeem.

Want achter gedoe zit bijna altijd informatie.

De kunst is om die informatie boven tafel te krijgen. Zorgvuldig, scherp en praktisch. Zodat een team niet blijft hangen in verhalen over elkaar, maar weer met elkaar kan werken aan vertrouwen, duidelijkheid en betere samenwerking.